ULLIBARRI GANBOA

Manuel Bausá  Lehen karlistada (1833-40) izan zen Euskal Herriko bazterrak XIX. mendean bigarren aldiz astindu zituen gerra, Napoleonen ejerzitoaren okupazioaren ondoren (1808-13). Zer esanik ez, Uribarrin ere sakon sentitu zen Carlos V. pretendientea eta espainiar liberal-monarkiko-isabelinoen arteko liskarraren eragina. Gaur dakardan dokumentuak garbi asko adierazten du noraino zegoen pasiboki (edo agian ez hain pasibo) inplikatua uribarritarren gizarte txikia norgehiagoketa odoltsu hartan. Uribarrin egon zen kokatua 1836an, girien kuartel nagusi bat, Bausa komandante orokorraren agindupean.  Manuel Bausá y Ortiz de Molinillos 1786an jaioa zen, Alhucemasen. Luis Fernandez de Córdova, gerra hartan iparraldeko armadako buruzagi nagusiak, gobernuari proposatu zion Bausari brigadier-maila ematea eta  gaztelar eta arabar   "bi Errioxa" izenekoen komandante buru izendatzea. Eta titulu horrekin borrokatu zuen Uribarrin eta inguruetan. Gaur duela 190 urte. Irakur de...

Hemen eta hango medioetan agertzen zaizkigu karlisten gerren gaineko albisteak Uribarrii dagozkionak. Gaurko hau Frantziako egunkari batean aurkitu dut, La France zeritzanean. Azpiburua honakoa zuen: “Journal des Intérets Monarchiques et Religieux de l´Europe” Hortik ondoriozta daiteke zein nolako ideologiakoa zen. 1837ko otsailaren 27ko albisteak guerra guztietako gehiegikerien argazkitxo bat eskaintzen digu, eta konkretuki lehen karlistadarena (1833-40) azaltzen du: "Le 13 de ce mois, le vaillant Perea ayant voulu s´emparer, à la tete de deux bataillons espagnols et de deux escadrons anglais, de Ullibarri de Gamboa, petite commune de deux centes habitants, dans l´Alava, en fu repousé. Furieux de cet echec, le commandant Perea, en se retirant, surprit plusiers récrues carlistes, non encore armées qu´il fit massacrer aprés leur avoir fait couper les oreilles. Croyant par cette vengeance dgne d´un sauvage avoir lavé l´affront essuyé devant Ullibarri de Gamboa, le valereux Parca ...

   Landako legoako iturria - Fuente de la legua en Landa Bigarren karlistadak – 1872/1876- bere arrastoa utzi zuen Uribarrin eta inguruetan. Lehenago ere aritu naiz txoko honetaz gai horretaz. 1876ko otsailaren 8an, Ricardo Becerro de Bengoak idazten zuen “La Ilustración Española y americana” aldizkarian, bere eskuz egindako bi ilustraziorekin. Lehena, goikoa, Landako iturria agertzen da; bigarrenean, Gure Ametsa jatetxearen aurreko mikeleteen egoitza izandakoa da. Idatzi zuen Becerrok: ====.==== La segunda guerra carlista -1872/1876- dejó su huella en U ll ibarri y su entorno. Antes también h e escrito sobre el tema. El 8 de febrero de 1876, Ricardo Becerro de Bengoa escribía en la revista "La Ilustración Española y americana", con dos ilustraciones realizadas por su propia mano. La primera , arriba , muestra la fuente de Landa ; en la segund a , Salinas de Léniz – aparece la antigua sede de los miqueletes – frente al restaurante Gure Ametsa . Becerro escribió: ...

Bigarren karlista-gerra bi urte lehenago amaitu zen. Artean uribarritarren belarrietan kanoikaden danbadak entzun zitezkeen, eta inguru guztian tristezia ez ezik gerra odoltsuak utzitako premiak bizi-bizirik zeuden arren gobernuak ejerzitu-maniobrak egitea erabaki zuen, non eta gatazka armatuak gordinki jipoitutako bazterretan. Agian agintarien abisua zen: ”kontuz berriz ere nire kontra altxatzearekin”   Eta Uribarriri ere egokitu zitzaion jazarpen militar berria. 1878ko urrian 18 eta 19an milaka soldadu huts eta goi kargudunen - Alfontso XII. erregea, barne- helburua izan zen herria. Behean, estatuko prentsak eskainitako maniobra haien gaineko albiste ugarien laburpen bat jarri dut, Uribarriri soilik dagozkion xehetasunekin. La segunda guerra carlista había termin ado dos años antes. Y todavía se escuchaba en los oídos de los u ll ibarri tarras el estruendo de los cañones de aquella cruenta contienda. A unque aún se respiraba tristeza y la penuria que dejó la guerra est...

Beste behin ere aritu nintzen karlistek Uribarrin utzitako arrasto tragikoaz. Orain 1874ko maiatzaren 14an Kontzejuak hartutako erabaki bat dakart, Iñarragako terrenua saldu behar izan zenekoa. Zertarako? Karlistek eta tropa liberalek Uribarritik igarotzean herrian utzitako zorraren zati bat ordaindu ahal izateko. No es la primera vez que escribo sobre la huella dejada por los carlistas en Ullibarri Ganboa. Ni será la última, seguro. Hoy traigo una decisión del concejo, de 14 de mayo de 1874, por la que se autorizó a vender el terreno comunal de Iñarraga, para poder liquidar deudas, ocasionadas por las tropas carlistas y liberales: “… el regidor foral expuso que con motivo del excesivo número de raciones que le exigen a este pueblo, ha contraído una deuda bastante excesiva, y para pagar ésta ha acordado dividir en porciones de a media fanega, poco más o menos, el terreno que este pueblo tiene en Iñarraga, y después de venderlo en público remate, pagar con su importe la deuda que debe...

Gaurko moduko egun batean – 1874ko maiatzaren 24ean- Rafael Etxague Jeneralak eta bere tropak Uribarrira iritsi ziren eta bertan eman zuten gaua, gobernu liberalaren armadak karlisten kontra zeraman enfrentamenduaren barruan. Uribarritik Arlabango defentsarako kokalekuak zaintzen zituzten.   Gerra pil-pilean zegoen eta Karlos VII.aren jarraitzaile ugari bizi zen Uribarrin. Gau hartan ullibarritar askok ez zuten lorik egingo, ziur. Herritarren kontrako gehiegikeriak alde batetik eta bestetik ematen ziren. Baina Madrileko La Epoca egunkariak, normala balitz bezala, aitortu egiten zituen liberalenak: Tal día como hoy – 24 de mayo de 1874- las tropas del General Rafael Echagüe acamparon y pernoctaron en Ullibarri, desde donde cuidaron las posiciones militares de Arlabán. El ejército del gobierno liberal perseguía al carlista, peleando sin tregua, y en Ullibarri no eran pocos los seguidores de Carlos VII. Seguro que aquella noche muchos ullibarritarras no pegaron ojo. Las bar...